De regels in het kort
Klassieke sudoku speel je op een 9×9-rooster dat is verdeeld in negen blokken van 3×3. Een aantal cijfers staat al vast als hint. Jouw taak is elke lege cel invullen met een cijfer van 1 tot en met 9, en daarbij drie regels respecteren:
- Elke rij bevat de cijfers 1 tot en met 9, elk precies één keer.
- Elke kolom bevat de cijfers 1 tot en met 9, elk precies één keer.
- Elk blok van 3×3 bevat de cijfers 1 tot en met 9, elk precies één keer.
Er komt geen optellen of rekenen aan te pas. De cijfers zijn niets meer dan negen verschillende tekens. Wat telt, is het wegstrepen van onmogelijke plekken tot alleen de juiste overblijft.
In Felt & Wood kies je een lege cel en typ je een cijfer met het cijferpaneel of met de toetsen 1–9. Met Backspace, Delete of de knop Wissen haal je je eigen invoer weg. De vaste hints staan donkerder en kun je niet veranderen; je eigen cijfers verschijnen in een aparte kleur. Dubbele cijfers die botsen worden gemarkeerd, en met Ongedaan maken zet je je laatste zet terug. Kies je een andere moeilijkheid, dan start er een nieuwe puzzel met minder hints naarmate het niveau stijgt.
Begin met systematisch scannen
De makkelijkste zetten zie je vaak al vóór je een kandidaat noteert. Kies één cijfer — zeg 7 — en bekijk elk blok. Bestaande zevens in de kruisende rijen en kolommen sluiten cellen in dat blok uit. Blijft er maar één cel over, dan moet daar de 7 staan. Herhaal dit voor alle negen cijfers.
Kijk daarna naar losse rijen en kolommen. Bevat een rij al 1, 2, 3, 4, 5, 6, 8, 9, dan moet de lege cel wel een 7 zijn. Dit heet een naakte single: de cel zelf heeft nog maar één toegestane kandidaat.
Een verborgen single is subtieler. In een rij kunnen meerdere lege cellen staan, elk met verschillende kandidaten, maar misschien kan slechts één van die cellen de 7 bevatten. De 7 zit dan "verstopt" tussen andere notities, terwijl de plek toch vaststaat. Verborgen singles komen net zo goed voor in kolommen en blokken.
Werk in een vaste volgorde in plaats van naar het hele bord te staren:
- Scan elk blok voor de cijfers 1 tot en met 9.
- Scan elke rij op ontbrekende cijfers.
- Scan elke kolom op ontbrekende cijfers.
- Rescan na elke plaatsing de bijbehorende rij, kolom en blok.
Eén ingevuld cijfer verandert drie eenheden tegelijk en zet vaak een reeks nieuwe zetten in gang.
Kandidaten noteren zonder rommel
Loopt het directe scannen vast, noteer dan in de kladstand de mogelijke cijfers per lege cel. Een kandidaat telt alleen als hij ontbreekt in de rij, de kolom én het blok van die cel. Sluit de rij bijvoorbeeld 1, 2 en 5 uit, de kolom 3 en 8, en het blok 4 en 9, dan blijven alleen 6 en 7 over.
Kandidaten zijn tijdelijke mogelijkheden, geen keuzes. Werk ze bij zodra je een cijfer plaatst. Begin waar het het krapst is: een rij, kolom of blok die bijna vol is. Omdat de kladstand niet op de ongedaan-maken-stapel komt, kun je vrij noteren en wissen.
Naakte en verborgen paren
Stel dat twee cellen in dezelfde rij allebei alleen {2, 8} kunnen bevatten. Dan moeten die twee cijfers in die twee cellen staan, in welke volgorde dan ook. Daarom mag je 2 en 8 uit elke andere cel in die rij schrappen. Dit is een naakt paar.
Dezelfde redenering geldt voor drie cellen die samen precies drie kandidaten delen: een naakt drietal. Paren en drietallen werken in rijen, kolommen én blokken.
Een verborgen paar draait de blik om. Komen 3 en 9 alleen als kandidaat voor in dezelfde twee cellen van een blok, dan moeten die cellen 3 en 9 bevatten — ook al staan er nu nog andere notities. Schrap dan alle andere kandidaten uit die twee cellen.
Bestempel niet te snel iets als een paar. Voor een naakt paar moeten beide cellen tot precies diezelfde twee kandidaten beperkt zijn. Voor een verborgen paar mogen de twee cijfers nergens anders in die eenheid voorkomen.
Wisselwerking tussen blok en lijn
Blokken en lijnen overlappen, en dat levert bruikbare conclusies op. Stel dat alle mogelijke plekken voor de 5 in het linkerbovenblok op de bovenste rij van dat blok liggen. De 5 moet ergens binnen die blokcellen komen, dus buiten het blok kan geen enkele cel in die rij nog een 5 zijn. Dit patroon heet een wijzend paar of wijzend drietal.
De omgekeerde situatie helpt ook. Liggen alle kandidaten voor de 6 in één rij binnen één blok, dan kan de 6 niet meer in de overige cellen van dat blok staan. Dit noem je claimen.
Deze conclusies plaatsen zelf geen cijfer. Ze schrappen kandidaten, waardoor bij de volgende scan vaak een single of een paar zichtbaar wordt. Sudoku op middenniveau draait grotendeels om zulke kleine, zekere wegstrepingen en om zien wat ze vrijspelen.
Een betrouwbare vaste werkwijze
Voelt een puzzel vastgelopen, gebruik dan deze ronde:
- Zoek elke cel met nog maar één kandidaat.
- Zoek per rij, kolom en blok een cijfer met nog maar één mogelijke plek.
- Zoek naakte paren of drietallen in krappe eenheden.
- Zoek een cijfer dat binnen een blok tot één lijn beperkt is, of binnen een lijn tot één blok.
- Werk je kandidaten bij en keer terug naar de singles.
Begin bij de eenheden met de meeste ingevulde cellen, maar vergeet een lege eenheid niet voorgoed. Een zet elders kan die alsnog hebben veranderd. Door rijen, kolommen, blokken en losse cijfers af te wisselen, voorkom je dat je op één plek blijft hangen.
Denk je dat een cijfer gedwongen is, benoem dan eerst de reden: "dit is de enige plek voor de 4 in dit blok", of "deze cel heeft geen andere kandidaat dan 9". Die korte controle vangt onbedoeld gokken af.
Veelgemaakte fouten
Alleen naar rij en kolom kijken. Elke plaatsing moet óók kloppen binnen het blok. Een cijfer kan langs beide lijnen veilig lijken en tóch een cijfer in het blok verdubbelen.
Kandidaten niet bijwerken. Eén juiste plaatsing kan oude notities in drie eenheden ongeldig maken. Schrap die kandidaten meteen.
Een paar verkeerd lezen. Twee cellen met allebei 2 en 8 vormen geen naakt paar als één ervan nog een derde kandidaat heeft. Controleer de exacte voorwaarde voordat je iets wegstreept.
Gokken als het bord stil lijkt. Een vastgelopen bord vraagt meestal om een andere scan. Loop cijfer voor cijfer, bekijk daarna de wisselwerking tussen blok en lijn en de paren, vóór je een tak inslaat.
Doorspelen na een tegenspraak. Een gemarkeerde dubbel, een cel zonder kandidaten of een eenheid waarin een ontbrekend cijfer nergens meer past, wijst op een eerdere fout. Maak zetten ongedaan tot de tegenspraak verdwijnt en controleer je redenering opnieuw.
Moeilijkheid en beter worden
De moeilijkheid hangt niet alleen af van het aantal hints, maar dat aantal bepaalt wel hoeveel informatie je aan het begin hebt. Makkelijke puzzels tonen doorgaans meer directe singles. Normale puzzels vragen breder kandidaten scannen en eenvoudige wisselwerkingen. Moeilijke puzzels beginnen met minder hints en vragen soms lange ketens van wegstrepingen.
De Dagelijkse uitdaging geeft iedereen dezelfde puzzel, de hele dag lang — handig om je aanpak rustig met een vaste opgave te oefenen. Wil je beter worden, kies dan nauwkeurigheid boven snelheid. Los één eenheid zorgvuldig op, houd je notities actueel en gebruik Ongedaan maken als leermiddel in plaats van bij de eerste fout opnieuw te beginnen. Na verloop van tijd herken je verborgen singles, paren en wijzende patronen in één oogopslag. Het doel is niet sneller rekenen, maar beperkingen betrouwbaarder zien.